Διαζύγιο και Παιδιά

Το διαζύγιο μπορεί να προκαλέσει στρες και σύγχυση για τα παιδιά ανεξάρτητα απο την ηλικία. Τα παιδιά μπορεί να βιώνουν θυμό, πικρία, λύπη ή αγωνία στο ενδεχόμενο ενός χωρισμού . Ως γονείς μπορούμε να κάνουμε αυτή τη διαδικασία λιγότερο επώδυνη    προσφέροντας  την στήριξη και ασφάλεια που χρειάζονται τα παιδιά μας ιδιαίτερα σε αυτές τις συνθήκες.

Οι γονείς συνήθως παγώνουν ενόψει της ανακοίνωσης , αλλα ανεξάρτητα από τις συνθήκες και τις δυσκολίες που συνήθως έχει βιώσει ένα ζευγάρι που αποφασίζει να χωρίσει, η απόφαση να συζητήσει  με τα παιδιά θα πρέπει να ειναι μια απόφαση  από κοινού πλαισιωμένη με αγάπη, φροντίδα και κατανόηση  .

Συνήθως τα ζευγάρια που αποφασίζουν να χωρίσουν έχουν διανύσει διάφορες δυσκολίες και συγκρούσεις , είναι σημαντικό και απαραίτητο για τους γονείς  να συνειδητοποιούν και να αναλαμβάνουν την ευθύνη του ρόλου τους, έχοντας συμφωνήσει στο «πως» και «τι» θα πουν σε αυτή τη συζήτηση . Μπορεί να  συμβουλευτούν ένα ειδικό ή να έχουν τουλάχιστον επεξεργαστεί τα έντονα αρνητικά συναισθήματα ώστε να υπάρχει ψυχραιμία  στην ανακοίνωση  στα παιδιά . Αν αυτό δεν ειναι εφικτό τουλάχιστον , αφήστε στην άκρη το θυμό, τη λύπη  και την πικρία και προσπαθήστε με ειλικρίνεια αλλά,  πάντα στο πλαίσιο της αναπτυξιακής ηλικίας του παιδιού να μιλήσετε με τα παιδιά σας. Αποφεύγετε πικρόχολα σχόλια, χαρακτηρισμούς και κατηγόριες προς τον ή την σύντροφο.

Μικρές Συμβουλές

  • Με ειλικρίνεια και απλά στοχευμένα λόγια εξηγήστε στο παιδί τους λόγους που χωρίζεται αποφεύγοντας τις κατηγορίες ή πολλές  λεπτομέρειες που σας οδήγησαν σε αυτή την απόφαση . Στην  περίπτωση τρίτου προσώπου ίσως πρέπει να σκεφτείτε σε τι θα ωφέλησει συναισθηματικά   το παιδί  μια τέτοια γνώση ? όσο και αν θέλετε να πληγώσετε ή να τιμωρήσετε τον/την σύζυγο στη περίπτωση απιστίας , μην ξεχνάτε ότι το άτομο   που πληγώνετε περισσότερο  είναι το παιδί σας.
  • Επιβεβαιώστε το παιδί σας ότι οι συνθήκες αλλάζουν όχι όμως η ΑΓΑΠΗ ΣΑΣ για το παιδί  ή ο ΡΟΛΟΣ ΣΑΣ ως γονιός .  Η ανακοίνωση είναι πάντα μια δύσκολη διαδικασία που επιφέρει αρνητικά συναισθήματα, μην ξεχνάτε να  πείτε στο παιδί  σας «Σε αγαπώ»  και να βοηθήσετε το παιδί σας να νοιώσει  την ασφάλεια της αγάπης σας.
  • Πείτε τους τις αλλαγές που θα υπάρξουν , απαντήστε με ειλικρίνεια στις ερωτήσεις του  και βοηθήστε το παιδί σας να νοιώσει ασφαλή .  Πείτε του ότι αν και  εσείς μπορεί να μη γνωρίζετε όλες τις λεπτομέρειες των αλλαγών  αλλά,  είστε  κοντά του για να τις  διαχειριστείτε και να τις   αντιμετωπίσετε ενωμένοι.
  • Στηρίξτε τα παιδιά σας με τη συμμετοχή σας στη καθημερινή τους ρουτίνα , επιδεικνύοντας σταθερότητα,  κατανόηση, τρυφερότητα και αγάπη. Σε καμία περίπτωση  μη εμπλέκεται τα παιδιά σας στις διενέξεις  ή συγκρούσεις μεταξύ εσάς και του /της πρώην συντρόφου. Τα παιδιά δεν είναι ενήλικες, και τις βασικές ανάγκες  της ασφάλειας, της αγάπης και της  σταθερότητας  τις καλύπτουμε εμείς ως γονείς .
  • Ως Γονείς   οφείλουμε να συμπεριφερόμαστε με υπευθυνότητα στο ρόλο μας σκεφτόμενοι τη φροντίδα των παιδιών μας , ώστε να αναπτύξουν τις ικανότητες και δεξιότητες  για τη ορθή διαχείριση και αντιμετώπιση καταστάσεων στη ζωή,  δομές  που συμβάλλουν θετικά στη ψυχοκοινωνική τους  ανάπτυξη.
  • Αποφεύγετε να εμπλέκεστε σε παιχνίδια υπεροχής με τον/ την πρώην,  εστιάσετε μόνο στις ανάγκες του παιδιού και όχι στο να μειώσετε τον άλλο γονέα.
  • Μέινετε ενωμένοι ως γονείς , ακολουθώντας μια ενιαία γραμμή στη διαχείριση  ή αντιμετώπιση  καταστάσεων  . Συζητήστε ιδιαιτέρως οποιαδήποτε αλλαγή σε προγράμματα ή στη καθημερινή ρουτίνα, ημέρες επισκέψεων κλπ. με το πρώην σύντροφο πριν ανακοινώσετε τις αλλαγές στο παιδί έχοντας προηγουμένως συμφωνήσει μεταξύ σας. Μην εμπλέκεται τα παιδιά σας σε διαφωνίες.
  • Προγραμματίστε τις συζητήσεις με το παιδί σχετικά με αλλαγές στις συνθήκες διαβίωσης, αλλαγές στο χώρο που μένει το παιδί, η τη ρουτίνα του,  σεβόμενοι  την ηλικία του παιδιού προσαρμόσετε τα λόγια σας ή και τις λεπτομέρειες στην αναπτυξιακή του ηλικία
  • Συνήθως , τα ζευγάρια που χωρίζουν ξεχνούν  τα θετικά σημεία της σχέσης που κάποτε είχαν  και το σεβασμό  που κάποτε έτρεφαν  ο ένας για τον άλλο. Είναι σημαντικό Ιδιαίτερα ενόψει ενός διαζυγίου  να μη χαθεί ο σεβασμός ως προς το άλλο άνθρωπο ανεξάρτητα απο τα αρνητικά συναισθήματα που μπορεί να βιώνετε.
  • Εστίαστε στις αλλαγές, λεπτομέρειες  και στα πρακτικά θέματα  που έχετε να επιλύσετε  σχετικά με το παιδί σας .  Σε κάθε περίπτωση αποφεύγεται να εκτονώνεται το θυμό σας, η πικρία σας η την οργή σας στις συζητήσεις που αφορούν το γονεικό  ρόλο και την  αντιμετώπιση του παιδιού σε διάφορα  θέματα που προκύπτουν στις νέες συνθήκες.  Μην συγχέεται το ρόλο σας ως γονείς με το συντροφικό ρόλο.
  • Οι αλλαγές στη ζωή είναι αναπόφευκτες , καλλιεργήστε στα παιδιά σας την ευκαιρία να μάθει να διαχειρίζεται εποικοδομητικά τις αλλαγές στη ζωή.

Πηνελόπη  Ρομποτή
Ψυχολόγος -Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Κατάθλιψη και παιδιά

Για κάποια παιδιά η ανεμελιά,  το παιχνίδι  και το γέλιο δεν χρωματίζουν την καθημερινότητα τους. Σύμφωνα με έρευνες εκτιμάται ότι 2-3% των παιδιών μπορεί να εμφανίσουν κατάθλιψη με το ποσοστό  να αγγίζει το 8-9% μετά την ηλικία των 12 ετών .  Τα καταθλιπτικά επισόδεια μπορεί να έχουν διάρκεια λίγων μηνών και τα συμπτώματα να  υποχωρούν σταδιακά δίχως θεραπευτική παρέμβαση σε κάποιες περιπτώσεις, αλλά με κίνδυνο την επιδείνωση των συμπτωμάτων ή περαιτέρω εμφάνιση των επισοδείων  σε άλλες περιπτώσεις.  Τα  συμπτώματα  που  δεν γίνονται εγκαίρως αντιληπτά ή ακόμη και αποδεχτά έχουν ως αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος επιδείνωσης τους , η πιθανή εμφάνιση άλλων διαταραχών ή χρήση ουσιών αλλά και η αυτοκτονία.

Αίτια  της Κατάθλιψης

Τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες   παίζουν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση κατάθλιψης στα παιδιά όπως και στους ενήλικες. Για παράδειγμα,  παιδιά που έχουν οικογενειακό ιστορικό  ή ένα γονέα που πάσχει απο κατάθλιψη  έχουν αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης κατάθλιψης.  Επίσης, στρεσογόνα γεγονότα,  όπως η σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση, τραυματικές εμπειρίες, η απώλεια  αγαπημένων ανθρώπων ,ένα διαζύγιο, έντονες συγκρούσεις στο οικογενειακό περιβάλλον ή και  ο σχολικός εκφοβισμός  μπορεί να συμβάλλουν ώστε να προκληθεί στα παιδιά κατάθλιψη.

Μερικές φορές δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί η ακριβή αιτία της κατάθλιψης καθώς η

κατάθλιψη κάθε παιδιού είναι ατομική, και οι αιτίες  διαφορετικές. Πιο σημαντικό από την αιτία είναι η αναγνώριση της ασθένειας και η θεραπεία της.

Τα συμπτώματα της κατάθλιψης στα παιδιά:

Επίμονη θλίψη ή / και ευερεθιστικότητα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση ή αίσθημα αναξιότητας. Ένα παιδί μπορεί να κάνει δηλώσεις όπως, «Είμαι κακός. Είμαι ηλίθια. Κανείς δεν μου αρέσει. »

Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που ίσχυαν προηγουμένως ή για ευχάριστα καθημερινά πράγματα

Δυσκολίες στις σχέσεις με τους συνομήλικους

Αλλαγή στην όρεξη (είτε αύξηση ή μείωση).

Αλλαγή στις συνήθειες του ύπνου (είτε αύξηση ή μείωση).

Δυσκολία στη συγκέντρωση.

Ο θυμός – οργή – επιθετικότητα

Πονοκέφαλοι, στομαχόπονοι ή άλλοι σωματικοί πόνοι που δεν φαίνεται να έχουν οργανική αιτία.

Αλλαγές σε επίπεδο δραστηριότητας. Το παιδί είτε γίνεται πιο ληθαργικό είτε πιο υπερκινητικό.

Επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας  ή εκδήλωση αυτοκαστροφικών συμπεριφορών

Συχνά , τα συμπτώματα του παιδιού με κατάθλιψη μπορεί να  μην είναι  ορατά και η ανωτέρω λίστα δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο αλλά ενδεικτικό οδηγό ώστε να βοηθήσει το γονέα να απευθυνθεί σε κάποιο ειδικό ή φορέα.  Σε κάθε περίπτωση, οποιαδήποτε αλλαγή στη συμπεριφορές  ή διάθεση ενός παιδιού η οποία διαρκεί περισσότερο απο μερικές εβδομάδες  θα πρέπει να εξεταστεί.Η κατάθλιψη μπορεί να συμπίπτει με άλλες διαταραχές, όπως η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής , διατροφικές διαταραχές ή διπολική διαταραχή. Σε κάθε περίπτωση η αξιολόγηση  από ειδικό διευκολύνει την έγκαιρη διάγνωση και  αντιμετώπιση  της κατάθλιψης.

Η μη αντιμετώπιση   μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα την  ελλειπή  ψυχοκοινωνική  λειτουργία του παιδιού στην καθημερινή του ζωή, τον  αυτοσεβασμό του, τα μαθήματά

Ενεργή Διαπαιδαγώγηση

Ένας από τους σημαντικότερους στόχους του ρόλου μας ως γονείς είναι η δημιουργία μιας σχέσης βασισμένη στην αγάπη, προστασία, φροντίδα, τρυφερότητα , ζεστασιά και κατανόηση. Η δημιουργία αυτής της συναισθηματικής σχέσης μεταξύ γονέα και παιδί, διαμορφώνει την αίσθηση ασφάλειας που βιώνει το παιδί και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ψυχοκοινωνική του ανάπτυξη, στις διαπροσωπικές και συναισθηματικές σχέσεις που θα αναπτύσσει στη διάρκεια της ζωής του.

Ο John Bowlby, ψυχίατρος και ψυχαναλυτής , ασχολήθηκε και μελέτησε σε βάθος το ρόλο των πρωταρχικών σχέσεων στην εξέλιξη της προσωπικότητας του ατόμου, και στη συνέχεια ανέπτυξε τη θεωρία της προσκόλλησης. Σύμφωνα με τη θεωρία , η συναισθηματική σχέση που αναπτύσσει ο γονέας με το παιδί , το πως ο γονέας ανταποκρίνεται στις συναισθηματικές ανάγκες του βρέφους, διαμορφώνει ενεργά μοντέλα δεσμού που συνδέονται με τις προσδοκίες του βρέφους για του εαυτό του , τους άλλους και τις διαπροσωπικές του σχέσεις εν γένει.

Σήμερα οι εξελίξεις στο χώρο της νευροεπιστήμης επιβεβαιώνουν την σημαντικότητα αυτής της σχέσης και την εξελίσσουν καθώς αποδεικνύουν καθημερινά , ότι ο εγκέφαλος αναπτύσσεται και διαπλάθεται μέσα από την αλληλεπίδραση με το περιβάλλον. Οι εμπειρίες και ιδιαίτερα ο συναισθηματικός δεσμός ανάμεσα στο βρέφος και στη μητέρα/φροντιστή επιδρά στη διαμόρφωση νευρωνικών δικτύων που σχετίζονται με νοητικές λειτουργίες , την ικανότητα της αυτορύθμισης της συγκίνησης, την ανθεκτικότητα και την συγκροτημένη ενότητα του εαυτού.

Μελέτες δείχνουν ότι το στρες και οι τραυματικές εμπειρίες σε διάφορα στάδια της ανάπτυξης μπορεί να οδηγήσει σε μια υπερδιέγερση του μεταιχμιακού συστήματος, με αρνητικές επιπτώσεις σε νοητικές λειτουργίες όπως μάθηση και μνήμη, προδιάθεση για επιθετική συμπεριφορά και μετατραυματικό στρες. Ο εγκέφαλος ερμηνεύει το σωματικό πόνο ως απειλή και επιφέρει σύγχιση με αρνητικές επιπτώσεις στην διαμόρφωση νευρωνικών δομών. Η επαναλαμβανόμενη χρήση της βίας για να συμμορφωθεί το παιδί μπορεί να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην αρχιτεκτονική του εγκεφάλου.
Συνήθως οι γονείς τα καταφέρνουν καλά στο να διαμορφώσουν μια ζεστή και τρυφερή σχέση στη βρεφική ηλικία. Όμως ο ρόλος μας δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη του συναισθηματικού δεσμού, αλλά και στην διαπαιδαγώγηση του παιδιού, καθώς απαρτίζει βασικό μέρος του συναισθηματικού δεσμού που αναπτύσσουμε με το παιδί. Ενα από τα βασικά εργαλεία του υπεύθυνου γονέα είναι να αντιλαμβάνεται τα στάδια ανάπτυξης του παιδιού, να αναγνωρίζει τον εαυτό του τα συναισθήματά του και το τρόπο σκέψης του, να σκέφτεται τις αντιδράσεις του ώστε να διαχειρίζεται δημιουργικά τη σχέση που αναπτύσσει καθημερινά με το παιδί του. Οι πράξεις μας και οι συμπεριφορές μας είναι αυτές που επιρεάζουν τις αξίες, τις αντιλήψεις και τις πεποιθήσεις που υοθετούν τα παιδιά μας. Τα παιδιά μαθαίνουν απο αυτά που βλέπουν και όχι απο αυτά που ακούνε.

Η διαπαιδαγώγηση των παιδιών μας δεν εξαρτάται απο τις συμβουλές ενός ειδικού αλλά απο την ίδια μας την επεξεργασία των δικών μας βιωμάτων , την αναγνώριση των δικών μας πεποιθήσεων μας, και την διαχείρηση του συναισθηματικού μας κόσμου. Οι τεχνικές και οι στρατηγικές δεν απαρτίζουν εργαλεία τα οποια χρησιμοποιούμε όταν βρισκόμαστε σε δύσκολες καταστάσεις, αλλά μέρος της φιλοσοφίας του συγκεκριμένου μοντέλου. Απαραίτητη προυπόθεση στη ορθή διαπαιδαγώγηση είναι η στάση μας, μια ευέλικτη στάση μας βοηθάει να μπορούμε να εφαρμόζουμε τις τεχνικές, καθώς δεν παγιωνόμαστε σε αρνητικές φορτισμένες καταστάσεις που συνήθως οδηγούν σε αντιδράσεις. Ο στόχος μας είναι η συναισθηματική σύνδεση μέσα απο την ενσυναίσθηση, την αισιοδοξία και την θετική μας στάση. Η οριοθέτηση των αρνητικών συμπεριφορών του παιδιού εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό απο το δικό μας αυτοέλεγχο και οριοθέτηση των συμπεριφορών μας μέσα στην οικογένεια και γενικότερα μέσα στην κοινωνία. Ισως την επόμενη φορά που αντιμετωπίζεται θέματα με το παιδί σας σκεφτείτε πως θέλετε να αντιδράσετε και να διαχειριστείτε την κατάσταση! Ισως οι απαντήσεις στις παρακάτω τρείς ερωτήσεις να σας βοηθήσουν να διαχειριστείτε την κατάσταση πιο επικοδομητικά μακροπρόθεσμα!

Τρείς Βασικές Ερωτήσεις για την καλύτερη διαχείριση αρνητικών καταστάσεων με το παιδί.

1. Γιατί το παιδί μου αντιδράει με αυτή τη συμπεριφορά ? Τι προσπαθεί να επικοινωνήσει με αυτό το τρόπο?
2. Ποιό είναι το μάθημα που θέλω να διδάξω στο παιδί μου στην συγκεκριμένη κατάσταση? Αν ο αυτοέλεγχος είναι το μάθημα, μήπως πρέπει να διατηρήσω πρώτα εγώ την ψυχραιμία μου? Αν είναι η υπευθυνότητα τότε πως μπορώ να φερθώ εγώ υπεύθυνα σε αυτή τη κατάσταση?
3. Πως μπορώ να του περάσω το μήνυμα εδώ? Σκεφτόμενοι την αναπτυξιακή τους φάση και ικανότητα επικοινωνίας πως μπορώ να διδάξω το επιθυμητό μάθημα.

Οι απαντήσεις μας στις παραπάνω ερωτήσεις αποτελούν οδηγό στην αντιμετώπιση και διαχείρηση καταστάσεων του υπεύθυνου γονέα, ιδιαίτερα σε δύσκολες καταστάσεις. Η διαπαιδαγώγηση δεν λειτουργεί στον αυτόματο πιλότο. Η συναισθηματική σύνδεση και η ενεργή διαπαιδαγώγηση είναι καθοριστικοί παράμετροι στην διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού , της ψυχοκοινωνικής του υγείας και των νοητικών λειτουργιών.

Μικρές Συμβουλές για Γονείς

• Υιοθέτησε Ευέλικτη Σκέψη! Σκέψου εναλλακτικούς τρόπους αντιμετώπισης με βάση το όφελος και το κόστος αυτών μακροπρόθεσμα στη σχέση σου με το παιδί.
• Διατήρησε Ψύχραιμη Στάση δίχως επικρίσεις ,ερμηνείες και γρήγορα συμπεράσματα .
• Γίνε Ερευνητής και οχι Δικαστής! Προσπάθησε να ανακαλύψεις το γιατί και το σκοπό της συμπεριφοράς του. Βοήθησε το παιδί να αναγνωρίσει τα συναισθήματα του που κρύβονται πίσω απο την άτακτη συμπεριφορά του και τη διαφορά ανάμεσα στα συναισθήματα και στις πράξεις μας. Ο θυμός είναι αποδεκτό συναίσθημα οχι όμως η επιθετικότητα.
• Παρέμεινε Δεκτικός(ή) και Ανοιχτός(ή) στην Επικοινωνία σου με το παιδί ανεξάρτητα απο την άτακτη του συμπεριφορά. Πλησίασε το παιδί , μείνε στο ίδιο ύψος με το παιδί, διατήρησε τη ψυχραιμία σου και εναν ήρεμο τόνο φωνής .
• Ακουσε προσεκτικά το παιδί , επικοινώνησε και επιβεβαίωσε οτι κατανοείς τους λόγους που οδήγησαν το παιδί σε αυτη τη συμπεριφορά. Απέφυγε να μειώσεις, να αγνοήσεις η να αρνηθείς τα συναισθήματα του παιδιού. Στόχος σου είναι να διδάξεις επικοδομητικούς τρόπους αντιμετώπισης και διαχείρισης οχι να απομονώσεις, να χλευασεις ή να μειώσεις το παιδί με χαρακτηρισμούς.
• Μίλησε στη γλώσσα του με λίγα αλλά εύστοχα λόγια. Απέφυγε τα πολλά ΟΧΙ και ΜΗ.
• Αν η συμπεριφορά του βρίσκεται εκτός ελέγχου με ηρεμία και ψυχραιμία μετακίνησε το παιδί απο το περιβάλλον .
• Δείξε συνέπεια αλλά μην γίνεσαι άκαμπτος(η) στους κανόνες . Κατανόηση δεν σημαίνει αποδοχή αρνητικών συμπεριφορών αλλά ευκαιρία μάθησης.
• Μέσα από το διάλογο σχεδιάσε μαζί με το παιδί τις συνέπειες ή εναλλακτικούς τρόπους αντιμετώπισης των δύσκολων καταστάσεων .
• Εστιάστε στα θετικά του σημεία , υπενθύμισε στο παιδί θετικούς χειρισμούς εκ μέρους του στο παρελθόν.
• Το χιούμορ σχεδόν πάντα κερδίζει την συνεργασία του παιδιού μακροπρόθεσμα.
• Απέφυγε τις απειλές, τους συναισθηματικούς εκφοβισμούς, τις φωνές, τη λεκτική βία και κάθε μορφή σωματικής βίας. Η εμποστοσύνη ανάμεσα στο παιδί και στο γονέα χτίζεται και κερδίζεται με τις πράξεις μας.

Ως γονείς φαντάζομαι ότι ολοι επιθυμούμε να αναπτύξουμε μια σχέση με το παιδί μας βασισμένη στην αγάπη, ζεστασιά και τρυφερότητα , όμως αυτή η σχέση προϋποθέτει επίγνωση και νοηματοδότηση του δικού μας συναισθηματικού κόσμου, του δικού μας εαυτού ώστε να διασφαλίσουμε μια υγιή και ασφαλή σχέση με το παιδί μας που θα το συνοδεύει σε όλη του τη ζωή.

Το Στρες στη Καθημερινότητα των Παιδιών μας

Το Στρες  στη Καθημερινότητα των Παιδιών μας….  Ανθεκτικότητα…. Μοναδική Δεξιότητα….

Η οικογένεια σήμερα  ως σύστημα  αντιμετωπίζει αρκετό στρες σε σχέση με το παρελθόν.  Οι γονείς  εργάζονται σκληρά ώστε να ανταποκρίνονται στις διαρκώς αναπτύσσομενες  ανάγκες της οικογένειας, στα καθήκοντα του γονεικού τους  ρόλου,   αλλά και στις απαιτήσεις ενός συνεχόμενα μεταβαλόμενου και ανταγωνιστικού περιβάλλοντος.  Η μοντέρνα οικογένεια  δεν  εκτίθεται απλώς  σε περισσότερους στρεσογόνους παραμέτρους σε σχέση με το παρελθόν, αλλά  βρίσκεται σε μια διαρκή  πάλη ενώπιον της αγωνίας  και της αβεβαιότητας  σε κοινωνικό,  οικονομικό, πολιτισμικό, περιβαλλοντολογικό και τεχνολογικό επίπεδο.

Όλα τα παιδιά  βιώνουν στρες  στην καθημερινότητα τους και μερικές φορές σε μεγάλο βαθμό. Συνήθως,  οι ενήλικες δεν αντιλαμβάνονται το  στρες στα παιδιά ή τις επιπτώσεις αυτού στην καθημερινότητα τους . Μελέτες  δείχνουν ότι ότι τα παιδιά σήμερα εμφανίζουν στρες πολύ πιο τακτικά  συγκριτικά με το παρελθόν και σε μικρότερες ηλικίες, αλλά σε γενικές γραμμές οι γονείς  δεν εκτιμούν το μέγεθος  της ανησυχίας  των παιδιών . Η αντίδραση και η διαχείριση του στρες μπορεί να διαφέρει απο άνθρωπο σε άνθρωπο, όμως κάποιες  ομάδες ανθρώπων μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευπαθείς, σε αυτή τη κατηγορία ανήκουν και τα παιδιά,  που συχνά εμείς οι ενήλικες   έχουμε τη τάση να τα θεωρούμε ανέμελα !

Ιδιαίτερα ανησυχητικό  έιναι το γεγονός ότιο  αναπτυσσόμενος εγκέφαλος σε αυτές τις τρυφερές ηλικίες ειναι ιδιαίτερα ευάλωτος στις αρνητικές επιπτώσεις που έχει το στρες στην  διαμόρφωση δομών  του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μάθηση, τη μνήμη και τη  συγκίνηση . ‘Ερευνες δείχνουν ότι η έκθεση  των παιδιών και των εφήβων σε στρεσογόνες καταστάσεις, θέτει τον οργανισμό σε εγρήγορση προκαλώντας την έκκριση κορτικοειδών ορμονών, τις λεγόμενες ορμόνες του στρες . Τα υψηλά επίπεδα των ορμονών και η υπερδιέγερση του μεταιχμιακού συστήματος   επιδρούν αρνητικά  στη νευρογένεση, συναπτογένεση και μυελίνωση εγκεφαλικών δομών επιφέροντας μακροπρόθεσμες  επιπτώσεις στην ανάπτυξη του εγκεφάλου .

Πως  μπορούμε να προστατεύουμε τα παιδιά μας έναντι αυτής της αόρατης απειλής ? Πέρα απο την συναισθηματική σχέση που αναπτύσσουμε με τα παιδιά μας βασισμένη στην αγάπη, τη τρυφερότητα, τη κατανόηση, είναι η  ικανότητα της αυτορύθμισης  που σχετίζεται με τη ανθεκτικότητα του οργανισμού.  «Η ψυχική ανθεκτικότητα αναφέρεται σε μια δυναμική διαδικασία η οποία σχετίζεται με τη θετική προσαρμογή στο πλαίσιο σημαντικών αντιξοοτήτων.»  Η ψυχική ανθεκτικότητα έχει περιγραφτεί ως ένα εγγενή χαρακτηριστικό που αναπτύσεται κατά τη πρώιμη παιδική ηλικία,  όμως δεξιότητες με αντίστοιχη αύξηση της ψυχικής ανθεκτικότητας μπορεί να αποκτηθούν αργότερα στη ζωή βελτίωνοντας την ανθεκτικότητα το ατόμου.

Ποιές είναι αυτές οι δεξιότητες που μπορούμε να διαδάξουμε στα παιδιά  μας και να αυξήσουμε την ανθεκτικότητα τους έναντι στρεσογόνων καταστάσεων?  Ικανότητες που απαρτίζουν τις βασικές πτυχές  της συναισθηματικής νοημοσύνης, οπως  η αυτοεπίγνωση, η αισιοδοξία, η ενσυναίσθηση, ο αυτοέλεγχος των συγκινήσεων και η συναισθηματική σύνδεση με τους άλλους και  το περιβάλλον.

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

  • Η αίσθηση της Επάρκειας – η αίσθηση οτι μπορεί να καταφέρνει πράγματα στη ζωή.
  • Η Αυτοπεποίθηση – Η πίστη στον εαυτό του και στις ικανότητες του.
  • Οι Συναισθηματικοί Δεσμοί – Δημιουργία κοντινότητας, ασφάλειας, αίσθηση του ανήκω.
  • Χαρακτήρας – Η διαμόρφωση αξιών όπως η αξιοπρέπεια, η αρετή, η ενσυναίσθηση, η συλλογικότητα , η αισιοδοξία.
  • Συνύπαρξη – Η συμμετοχή του  στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο και η αλληλεγγύη.
  • Διαχείριση και Αντιμετώπιση  Προβλημάτων – Η Συνειδητοποιημένη   Δράση και η Υπευθυνότητα.
  • Ελεγχος  Η Σχέση Αιτίου και Αιτιατού.     Η  αναγνώριση οτι οι πράξεις  έχουν συνέπειες και επιπτώσεις σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.

Ως γονείς έχουμε το μοναδικό  πλεονέκτημα να διδάξουμε τα παιδιά μας την ανθεκτικότητα μέσα απο τη συναισθηματική σχέση που αναπτύσσουμε μαζί τους. Μια χρήσιμη δεξιότητα    που θα τα συνοδεύει σε όλη τους τη ζωή ώστε να αντιμετωπίζουν εποικοδομητικά τις προκλήσεις της ζωής.

Στο γραφείο μας ΠΝΟΗ Κέντρο Ψυχολογικής Στήριξης και Οικογενειακής Συμβουλευτικής , διεξάγονται ομάδες ψυχοθεραπείας και εκπαίδευσης γονέων. Για πληροφορίες επικοινωνήστε μαζί μας στο 210 8952008 και στο 6972091907.

Θετική ενεργή διαπαιδαγώγηση

Γονιός μια  σχέση μοναδική στη ζωή μας! Μια σχέση που καθρεφτίζει το είναι μας, τα πιστεύω μας, τις αξίες μας, τη  δική μας προσωπική  ιστορία  …..  Ένα ταξίδι στο παρελθόν με προορισμό το μέλλον.   Μια υπέρβαση του εγώ στο εμείς .  Γονιός ένας ρόλος ζωής !

Σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη ότι οι προσωπικές μας εμπειρίες  δεν καθορίζουν  την ανατροφή των παιδιών μας, έρευνες στο χώρο της αναπτυξιακής ψυχολογίας αποδεικνύουν ότι,  ο δεσμός με τους γονείς μας  και  παιδικά μας  βιώματα έχουν  βαθιά και διαρκή επίδραση   στο ρόλο μας ως γονείς και στο συναισθηματικό   δεσμό που αναπτύσσουμε με τα παιδιά μας.    Μόνο μέσα από τη διερεύνηση και κατανόησης  της δικής μας ιστορίας,   μας δίνετε  η ευκαιρία  να  διακόψουμε την επανάληψη  δυσλειτουργικών μοτίβων και δυναμικών,  ώστε    να αναπτύξουμε  ένα  δεσμό με τα παιδιά μας βασισμένο στην ασφάλεια,  τρυφερότητα,  ενσυναίσθηση και την αποδοχή. Δίχως  αυτή τη βαθύτερη νόηση τα μοτίβα μας τείνουν να επαναλαμβάνονται,  ίσως και πιο επώδυνα μερικές φορές. (D.Siegel, T. Bryson 2013, 2014).

Η ανατροφή των παιδιών μας δεν εξαρτάται απο τις συμβουλές ενός ειδικού ή ενος καλού βιβλίου . Η κατανόηση του εαυτού και εμπειριών μας  σε ένα βαθύτερο επίπεδο αποτελεί το μοναδικό  εργαλείο για να χτίσουμε  μια επικοδομητική  και χαρούμενη σχέση με το παιδί  μας.  Η τρυφερή συναισθηματική επικοινωνία  και  η θετική διαπαιδαγώγηση   συμβάλλουν  θετικά στην ανάπτυξη της ψυχοκοινωνικής υγείας,  και  συγκροτημένης  προσωπικότητας του παιδιού.  Οι εξελίξεις στο χώρο την νευροεπιστήμης μας επιβεβαιώνουν την σημαντικότητα αυτής της σχέσης. Μελέτες αποδεικνύουν ότι οι εμπειρίες  και ιδιαίτερα ο συναισθηματικός δεσμός ανάμεσα στους γονείς και στα παιδιά επιδρά στη διαμόρφωση νευρωνικών δικτύων  που σχετίζονται με τις νοητικές λειτουργίες , την ικανότητα της αυτορύθμισης, την ανθεκτικότητα  και τη συγκροτημένη ενότητα του εαυτού .

Πως μπορούμε να αναπτύξουμε αυτό το δεσμό ώστε να μεγαλώσουμε  υγιή σωματικά και πνευματικά  παιδιά?  Ξεκινήστε με το δικό σας μικρό ταξίδι στη παιδική σας ηλικία , ανακαλύψτε τα θετικά στοιχεία που πήρατε απο τους γονείς σας καθώς  και τα αρνητικά , δείτε πως αυτά τα στοιχεία διαμορφώνουν τις αξίες σας,   τα πιστεύω σας , τις συγκινήσεις και τις συμπεριφορές  σας σήμερα ως γονείς . Τώρα  φανταστείτε μια κατάσταση έντασης , διένεξης , σύγκρουσης με το παιδί σας. Πως αντιδράτε απέναντι στην κατάσταση ?  Αν παρατηρείτε  ότι δεν είστε ικανοποιημένος (η) με τις  αντιδράσεις τις δικές σας ή του παιδιού σας. Αν παρατηρείτε  έντονα σημάδια θυμού, λύπης η ενοχών, ίσως χρειάζεστε  να επαναπροσδιορίσετε πως θέλετε να μεγαλώσετε τα παιδιά σας?

Οταν το παιδί σας αντιδράει εσείς τι θέλετε να πετύχετε στη δεδομένη κατάσταση? Η πρόθεση σας είναι να μαλώσετε το παιδί ώστε να συμμορφωθεί με τους κανόνες σας? να τιμωρήσετε το παιδί για την αρνητική του συμπεριφορά ? να αγνοήσετε το πρόβλημα πιστεύοντας ότι θα ωριμάσει ?  Η μήπως σκεφτόμενοι τις δύσκολες καταστάσεις αναρωτιέστε αν υπάρχει άλλος τρόπος αντιμετώπισης  ή διαχείρισης ?

Μικρές Συμβουλές για Θετική Διαπαιδαγώγηση ….

🐢Οταν το παιδί σας χάνει τον έλεγχο του εαυτού του, μην χάνεται και το δικό σας!

🐝 Σε στιγμές έντονων αντιδράσεων θυμηθείτε ότι η κούραση,  η πείνα , η έλλειψη ύπνου , η αίσθηση θυμού ή φόβου μειώνουν τον αυτοέλεγχο του. Μήπως η γκρίνια ή αρνητική του συμπεριφορά  οφείλεται  σε κάποια ανάγκη του ?

🐯Αυτές οι  στιγμές αποτελούν ευκαιρία σύνδεσης και όχι διένεξης  !  Μην μαλώνετε το παιδί σας γιατί δεν μπορεί να ελέγξει το εαυτό του .

🐌Δημιουργήστε  κλίμα συνεργασία   δείχνοντας  φροντίδα  και κατανόηση.

🐴Ακουμπήστε το παιδί απαλά, με τρυφερότητα , κατανόηση ,  δίχως ένταση,  δίχως φωνές  δοκιμάστε αντί να βρίσκεστε στο ίδιο ύψος με  το παιδί   να σταθείτε λίγο πιο χαμηλά. Δείξτε κατανόηση  για αυτό που του συμβαίνει.

🐊Είναι σημαντικό να επιβεβαιώνουμε τα συναισθήματα του παιδιού , δεν  μειώνω τα συναισθήματα του, δεν τα  αρνούμε ή τα  αποφεύγω, δεν  το μαλώνω ούτε το  επιπλήτω  Όμως   οριοθετώ την κατάσταση με ψυχραιμία. Αν  το παιδί βρίσκεται σε κατάσταση επικίνδυνη η συγκινησιακά εκρηκτική μετακινούμε το παιδί  απο αυτή την κατάσταση μέχρι να ηρεμήσει αλλά ποτέ με θυμό , απειλές η  φωνές .

🐬Όταν ηρεμήσει τότε μπορείτε να εξηγήσετε και να συζητήσετε περαιτέρω . Αυτό  δεν σημαίνει ότι πετάμε τους κανόνες και τα όρια έξω από το παράθυρο, απλώς την ώρα που το παιδί το έχει χάσει  τον έλεγχο του απλώς συνδεόμαστε με το συναίσθημα του τη δεδομένη στιγμή.

🐌Αργότερα, οταν ηρεμήσει η κατάσταση  μπορείτε να μιλήσετε για το συμβάν και να διδάξετε στο παιδί υγιή και κατάλληλες συμπεριφορές .

🐘Δεν εξαγριώνω το παιδί , φαναστείτε αν απέναντι σας είχατε ένα εξαγριωμένο γατάκι , πως θα το προσεγγίζατε ?

🐨Αποφύγετε τα πολλά λόγια ή τις μεγάλες διαλέξεις οταν μαλώνετε το παιδί  , περιορίσετε τα λόγια σας και εστίαστε στα γεγονότα έν συντομία .

🐥 Το μήνυμα  έιναι ΝΑΙ  στα συναισθήματα και ΟΧΙ  στις κακές συμπεριφορές ή αρνητικές αντιδράσεις . Το μήνυμα :  «Έχεις δικαίωμα στα συναισθήματά σου , στο θυμό , στη λύπη σου…..,  αλλά δεν μπορείς να κάνεις ότι θέλεις». Ειναι σημαντικό τα παιδιά να αναγνωρίζουν τα όρια τους και τις επιπτώσεις  των συμπεριφορών τους στους άλλους.

🐵Συνήθως οι γονείς οταν μαλώνουν ασκούν κριτική η μειώνουν τα παιδιά, περιοριστείτε στο να περιγράψετε  την κατάσταση , αυτό που βλέπεις δίχως την αξιολόγηση ή  την επίκριση, αποφύγετε  χαρακτηρισμούς και ταμπέλες καθώς  αποδυναμώνουν τον εαυτό τους και το  είναι τους.

🐀Οταν πρέπει να οριοθέτησεις κάποιους κανόνες η έχουν παραβιάσει κάποιους κανόνες , συζήτησε μαζί τους τις πιθανές συνέπειες η διαμορφώσετε τις συνέπειες ή τους νέους κανόνες μαζί .

🐭Όταν το παιδί βιώνει  άσχημες στιγμές βοηθήστε το να εκφράσει με ότι λόγια μπορεί την ιστορία του και  την εμπειρία του.

🐵Καθρέφτισε τα συναισθήματα του. Εξέφρασε τα δικά σου χρησιμοποίησε μη λεκτικά στοιχεία , οταν συνδεθεις μαζί του συναισθηματικά  τότε  θέτεις τα όρια και τους και τους κανόνες. Πες μια ιστορία  χρησιμοποίησε την φαντασία σου και το χιούμορ σου.

Είναι σημαντική  και απαραίτητη προυπόθεση η ψυχραιμία . Συνήθως σε καταστάσεις πανικού τη χάνουμε με αποτέλεσμα  να δυσχεραίνει η κατάσταση . Προσπαθήστε να  διατηρήσετε τη ψυχραιμία σας, αν αναγνωρίσετε ότι δεν ειναι εφικτό αφήστε κάποιον άλλο να αναλάβει τη κατάσταση. Αποφύγετε με κάθε κόστος τις ταμπέλες, τον εκφοβισμό ή τις απειλές.

Στο κέντρο μας διεξάγονται σχολές γονέων κάθε Οκτώβριο με Μάιο . Για πληροφορίες απευθηθείτε στο 210 8952008 και στο 6972091907 . Πηνελόπη Ρομποτή Κλινικός Ψυχολόγος.